Τρόφιμα όπως το σπανάκι επιδεινώνουν τη φλεγμονή στο έντερο, λέει μελέτη

Μια φυσική ουσία που βρίσκεται σε πολλές φυτικές τροφές μπορεί να παίζει ρόλο στην επιδείνωση της φλεγμονής σε ανθρώπους με φλεγμονώδη νοσήματα του εντέρου, σύμφωνα με νέα μελέτη. Οι ερευνητές εξέτασαν το οξαλικό, μια ουσία που υπάρχει σε διαφορετικές ποσότητες σχεδόν σε όλα τα φυτικά τρόφιμα, και βρήκαν ενδείξεις ότι μπορεί να ενισχύει τη φλεγμονώδη αντίδραση σε άτομα που είναι ήδη ευάλωτα.

Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Cellular and Molecular Gastroenterology and Hepatology, εξέτασε τη σχέση ανάμεσα στο οξαλικό και δύο βασικές μορφές φλεγμονώδους νόσου του εντέρου: τη νόσο του Crohn και την ελκώδη κολίτιδα. Οι ερευνητές συνδύασαν στοιχεία από ανθρώπους με πειράματα σε ποντίκια και εργαστηριακές δοκιμές σε κύτταρα, προκειμένου να δουν αν τα ευρήματα που παρατηρούνται στους ασθενείς θα μπορούσαν να εξηγηθούν και βιολογικά.

Το ενδιαφέρον των επιστημόνων ξεκίνησε από ένα πρόβλημα που παραμένει δύσκολο να αντιμετωπιστεί: παρότι η διατροφή επηρεάζει την υγεία του εντέρου, δεν υπάρχει μία συγκεκριμένη δίαιτα που να μειώνει σταθερά τη φλεγμονή σε όλους τους ανθρώπους με φλεγμονώδη νόσο του εντέρου. Οι αντιδράσεις στη διατροφή διαφέρουν σημαντικά από ασθενή σε ασθενή. Αυτό έχει οδηγήσει τους ερευνητές στην ιδέα της «διατροφής ακριβείας», δηλαδή της προσαρμογής των διατροφικών παρεμβάσεων στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε ασθενούς.

Τι είναι το οξαλικό

Το οξαλικό είναι μια φυσική ένωση των φυτών. Υπάρχει σε ορισμένα λαχανικά, ξηρούς καρπούς και σε άλλα φυτικής προέλευσης τρόφιμα. Ο οργανισμός δεν διαθέτει τα ένζυμα για να το διασπάσει, ενώ μέρος του μεταβολισμού του γίνεται από βακτήρια του εντέρου. Κανονικά, το οξαλικό που φτάνει στο πεπτικό σύστημα απορροφάται σε κάποιο βαθμό και το υπόλοιπο αποβάλλεται με τα κόπρανα. Η διαδικασία αυτή επηρεάζεται από ειδικές πρωτεΐνες στα κύτταρα του εντέρου, οι οποίες λειτουργούν σαν «μεταφορείς» και βοηθούν στη ρύθμιση της ποσότητας του οξαλικού που απορροφάται ή εκκρίνεται.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι δύο από αυτούς τους μεταφορείς, οι SLC26A2 και SLC26A3, εμφανίζονται σε χαμηλότερα επίπεδα στους ανθρώπους με φλεγμονώδη νόσο του εντέρου. Το ίδιο μοτίβο παρατηρήθηκε τόσο στη νόσο του Crohn όσο και στην ελκώδη κολίτιδα, σε διαφορετικά τμήματα του εντέρου. Μάλιστα, στην ελκώδη κολίτιδα η έκφρασή τους ήταν ακόμη χαμηλότερη στα σημεία όπου υπήρχε ενεργή φλεγμονή. Το εύρημα αυτό έχει σημασία, επειδή μπορεί να σημαίνει ότι το έντερο των ασθενών διαχειρίζεται διαφορετικά το οξαλικό της διατροφής.

Περισσότερο οξαλικό στα κόπρανα ασθενών με Crohn

Στη συνέχεια οι ερευνητές εξέτασαν δείγματα κοπράνων από ανθρώπους με νόσο του Crohn και από άτομα χωρίς φλεγμονώδη νόσο του εντέρου. Οι ασθενείς με Crohn είχαν περισσότερο οξαλικό στα κόπρανά τους, παρότι δεν υπήρχαν σαφείς διαφορές στην ποσότητα οξαλικού που εκτιμήθηκε ότι προσλάμβαναν μέσω της διατροφής τους. Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης τη γενικότερη ποικιλία των φυτικών τροφών που κατανάλωναν οι συμμετέχοντες και δεν βρήκαν σημαντική διαφορά μεταξύ των δύο ομάδων. Αυτό ενισχύει την υπόθεση ότι το αυξημένο οξαλικό στα κόπρανα δεν εξηγείται απλώς από το ότι οι ασθενείς έτρωγαν περισσότερα φυτικά τρόφιμα.

Ένα ακόμη ενδιαφέρον εύρημα αφορούσε τον μεταφορέα SLC26A6. Στους ασθενείς με Crohn, τα χαμηλότερα επίπεδά του στο παχύ έντερο συνδέθηκαν με τη λεγόμενη στενωτική μορφή της νόσου, κατά την οποία δημιουργούνται στενώσεις στο έντερο. Οι ερευνητές τονίζουν, ωστόσο, ότι το συγκεκριμένο αποτέλεσμα είναι διερευνητικό και χρειάζεται επιβεβαίωση σε μεγαλύτερες ομάδες ασθενών.

Τα πειράματα σε ποντίκια έδειξαν ισχυρότερη φλεγμονή

Για να εξετάσουν αν το οξαλικό μπορεί πράγματι να επηρεάζει τη φλεγμονή και όχι απλώς να συνδέεται με αυτήν, οι επιστήμονες προχώρησαν σε πειράματα σε ποντίκια. Σε ένα από αυτά,  τα ζώα ακολούθησαν είτε κανονική διατροφή είτε διατροφή εμπλουτισμένη με οξαλικό και ταυτόχρονα έλαβαν μια ουσία που προκαλεί κολίτιδα. Τα ποντίκια που έλαβαν επιπλέον οξαλικό εμφάνισαν σοβαρότερη νόσο, μεγαλύτερη απώλεια βάρους και περισσότερες ενδείξεις βλάβης στο έντερο. Η φλεγμονή παρέμεινε επίσης αυξημένη κατά την περίοδο ανάρρωσης.

Σε δύο διαφορετικά μοντέλα ποντικιών που είχαν από μόνα τους μεγαλύτερη γενετική ευαισθησία στην ανάπτυξη κολίτιδας, το οξαλικό επιτάχυνε την εμφάνιση της φλεγμονής. Τα ζώα με τη σοβαρότερη νόσο είχαν επίσης περισσότερο οξαλικό στα κόπρανά τους και χαμηλότερη έκφραση ορισμένων από τους μεταφορείς που συμμετέχουν στη διαχείρισή του.

Οι ερευνητές εξέτασαν τέλος την επίδραση του οξαλικού σε κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος. Διαπίστωσαν ότι το οξαλικό μπορούσε να ενισχύσει την παραγωγή φλεγμονωδών ουσιών από μακροφάγα και δενδριτικά κύτταρα, δηλαδή κύτταρα που συμμετέχουν στην πρώτη γραμμή της άμυνας του οργανισμού. Δεν φάνηκε, όμως, να προκαλεί άμεσα θάνατο στα κύτταρα του εντερικού τοιχώματος. Αυτό οδήγησε τους ερευνητές στην υπόθεση ότι το οξαλικό μπορεί να δρα περισσότερο ως παράγοντας που ενισχύει μια ήδη υπάρχουσα φλεγμονώδη κατάσταση, παρά ως ουσία που από μόνη της προκαλεί τη νόσο.

Δεν σημαίνει ότι πρέπει να αποκλειστούν οι φυτικές τροφές

Το σημαντικότερο μήνυμα της μελέτης δεν είναι ότι οι άνθρωποι με Crohn ή ελκώδη κολίτιδα πρέπει να σταματήσουν να τρώνε φυτικές τροφές. Οι ίδιοι οι ερευνητές προειδοποιούν ότι χρειάζονται περισσότερα στοιχεία πριν υπάρξουν οποιεσδήποτε επίσημες διατροφικές συστάσεις σχετικά με το οξαλικό.

Η μελέτη είχε περιορισμούς. Τα δεδομένα από ανθρώπους προέρχονταν σε σημαντικό βαθμό από σχετικά μικρές ομάδες και δεν υπήρχαν για όλους τους συμμετέχοντες ταυτόχρονα στοιχεία για τη διατροφή, τα επίπεδα οξαλικού στα κόπρανα και τη λειτουργία των μεταφορέων. Επιπλέον, τα ποντίκια χρειάστηκαν σχετικά υψηλές ποσότητες οξαλικού για να εμφανιστούν μετρήσιμες επιδράσεις, κάτι που δεν σημαίνει ότι οι ίδιες ποσότητες έχουν αντίστοιχη επίδραση στους ανθρώπους.

Οι ερευνητές εξετάζουν πλέον και έναν ακόμη πιθανό κρίκο της αλυσίδας: τα  εντερικά βακτήρια. Ορισμένα μικρόβια μπορούν να διασπούν το οξαλικό και προηγούμενες παρατηρήσεις έχουν συνδέσει αλλαγές σε αυτά τα βακτήρια με υψηλότερα επίπεδα οξαλικού και μεγαλύτερη φλεγμονή σε ανθρώπους με φλεγμονώδη νόσο του εντέρου.

Επομένως, βάση των ενδείξεων που προκύπτουν από την παρούσα μελέτη, θα χρειαστεί να εξεταστεί στο μέλλον μεγαλύτερος αριθμός ασθενών και για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, συνδυάζοντας μετρήσεις της διατροφής, του οξαλικού στα κόπρανα, της λειτουργίας του εντέρου και του μικροβιώματος. Αν τα ευρήματα επιβεβαιωθούν, το οξαλικό και ο τρόπος με τον οποίο κάθε οργανισμός το διαχειρίζεται θα μπορούσαν να αποτελέσουν έναν ακόμη παράγοντα για πιο εξατομικευμένες διατροφικές παρεμβάσεις στη φλεγμονώδη νόσο του εντέρου.